Categorie archief: Lezingen

150 jaar Limburg

‘Heden zijn wij niets anders meer dan Nederlanders…’

Limburg, Nederland en de Duitse Bond.

Lezing door Jacques van Rensch en Eric Lemmens
Dinsdag 13 november 20.00 uur, zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.

Vlag van Limburg
Urban vlag van Limburg

150 jaar Limburg

Op 11 mei jl. was het precies 150 jaar geleden dat het Verdrag van Londen een einde maakte aan het Limburgse lidmaatschap van de Duitse Bond. Zo’n dertig jaar lang was het grootste deel van de provincie onderdeel geweest van twee staatkundige verbanden: van het Koninkrijk der Nederlanden en van de Duitse Bond. Vanaf 11 mei 1867 was Limburg voortaan, zoals gouverneur Theo Bovens het uitdrukte, ‘uniek van Nederland en uniek in Nederland’. Maastricht nam hierbij – zoals vaker in de Limburgse geschiedenis – een bijzondere positie in.

Limburg en de Duitse Bond

De lezing gaat in op de relatie van Limburg met de Duitse Bond: wat hield die relatie in en hoe stonden de Limburgers er tegenover? En hoe zat het met die bijzondere positie van Maastricht? Waren de Limburgers in 1867 eigenlijk blij met het verbreken van de band met de Duitse Bond en met hun toen voortaan eenduidige Nederlandse nationaliteit?

Bijzondere aandacht besteedt de lezing aan de spannende jaren 1848-1849 toen het streven naar Duitse eenwording ook Limburg meetrok in de internationale ontwikkelingen. In Limburg wapperden Duitse vlaggen en een revolutionair lied deed de ronde…

Jacques van Rensch en Eric Lemmens

Mr. dr. Jacques van Rensch werkte gedurende bijna veertig jaar binnen het Limburgse archiefwezen en is thans als rijksarchivaris in Limburg verbonden aan het Regionaal Historisch Centrum Limburg.’ Gedurende vele jaren hield hij zich bezig met Limburgse regionale geschiedenis en publiceerde onder andere over rechtsgeschiedenis, kerkgeschiedenis en middeleeuwse kunstgeschiedenis.

Dr. Eric Lemmens studeerde politicologie in Nijmegen en promoveerde in 2004 aan de Universiteit Maastricht. Momenteel is hij werkzaam op het kabinet van de commissaris van de Koning (gouverneur) in de provincie Limburg. Daar houdt hij zich hoofdzakelijk bezig met de grensoverschrijdende samenwerking.

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

Bôches bliet Bôches

Bôches bliet Bôches

Een presentatie met film en beeldmateriaal het verzet in Bocholtz tegen de herindeling (1982). Lezing door Leo Franzen
Dinsdag 2 oktober 20.00 uur, zaal van Café Oud Bocholtz, Pastoor Neujeanstraat 11 te Bocholtz.

Bôches bliet BôchesDemonstratie in Bocholtz, zaterdag 13 oktober 1979

‘Opstand’ in Bocholtz
Het thema van de ‘Maand van de geschiedenis’ is ‘Opstand’. Op grond daarvan heeft Heemkundevereniging De Bongard gekozen voor het protest en de weerstand in Bocholtz tegen de gemeentelijke herindeling van 1982. Dit vond plaats onder het motto “Bôches bliet Bôches”. Nog nooit waren zoveel mensen in Bocholtz op de been als tijdens de protestmanifestatie op die gedenkwaardige zaterdag 13 oktober 1979. De winkels sloten zelfs een uur eerder om deze bijeenkomst te laten slagen.

De grootschalige herindeling van Zuid-Limburg kwam niet uit de lucht vallen. Jarenlange plannenmakerij ging eraan vooraf en diverse scenario’s passeerden de revue. Daarom was het gedurende meerdere jaren onrustig op gemeentelijk en dorpsniveau. Ter inleiding op de lezing wordt de herindeling kort in historisch perspectief geplaatst door voorzitter Luc Wolters.

Unieke film

Behalve het algemene thema ‘Opstand’ was de directe aanleiding om aandacht aan dit thema te besteden een schenking door de zoon van burgemeester Persoon. De laatste burgervader van het zelfstandige Bocholtz. Hij overhandigde de heemkundevereniging een groot filmblik met de filmbeelden (zonder geluid) van de massale protestbijeenkomst in 1979 in Bocholtz. De unieke film is gedigitaliseerd en wordt die avond vertoond.

Opstandig verhaal, fraaie foto’s

Voorts is Leo Franzen gevraagd om een presentatie te geven over de herindeling, waarbij Bocholtz met Simpelveld samenging in de gemeente Simpelveld. Leo Franzen, uitgever van het weekblad Bôches Troef, heeft jaren geageerd tegen een (vermeende?) achterstelling van Bocholtz. Hij zal onder meer uniek fotomateriaal van de protestbijeenkomst tonen, geschoten door Wiel Laven, schoolleider v/d jongensschool en redacteur van Bôches Troef. Daarop zijn niet alleen de verenigingen met hun spandoeken te zien, maar ook veel deelnemers en toeschouwers te herkennen. Het wordt een gedenkwaardige, misschien wel ‘opstandige’ avond.

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

Historische Limburgse grensverhalen

Boekpresentatie ‘grenzenloos’;
de lezing

dinsdag 26 juni, door de schrijvers/tekenaars
Om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.

Een presentatie over ‘the making of ‘ het succesvolle stripboek over de grenzen van Limburg

Grenslandschappen zijn tegenwoordig nog het meest pregnant aanwezig langs de rijksgrenzen in het oosten en zuiden van ons land. Hier is de grens niet alleen als concreet object in het landschap aanwezig, maar stapelt zij zich ook in andere bereiken op. Vooral in de periode 1914-1992, van het begin van de Eerste Wereldoorlog tot aan de opheffing van de Europese binnengrenzen, was er nog duidelijk sprake van een fysieke grens, dat wil zeggen in de vorm van prikkeldraad, wachttorens, slagbomen, hekken en de reeds langer aanwezige grenspalen die sedert de Franse Tijd de oude grenstekens vervingen.
Nadien is de grens in zijn fysieke vorm slechts her en der als monument aanwezig: gerestaureerde douanehuisjes, een opgetuigde slagboom of een vergeten grensbord. In cultureel opzicht is de grens echter wel nog altijd voelbaar door verschillen in taal, gewoontes, architectuur enzovoort.

1903 - schutterij te SimpelveldTekening uit het boek ‘Grenzenloos’

Bij de rijksgrens tussen Kerkrade in zuidoost Limburg, het voormalig Nederlands mijngebied, en het Duitse Herzogenrath komen tal van verhalen uit verschillende periodes samen. Het draagt vanuit cultuurhistorisch oogpunt dat wil zeggen als optelsom van archeologische, historisch-geografische en bouwarchitectonische waarden schijnbaar te weinig elementen om hoog te scoren op de prioriteitenlijst. Maar juist deze soort verborgen en verdwenen geschiedenis is interessant voor kunstenaars om te verkennen.

In 2017 was het 150 jaar geleden dat Limburg, na het ontbinden van de Duitse bond, definitief onderdeel werd van het Koninkrijk der Nederlanden. Maar daarna lagen de grenzen van onze zuidelijkste provincie nog verre van vast, al helemaal niet in de hoofden van haar inwoners. In deze tijd staan grenzen weer in het centrum van de belangstelling: moeten ze open of moeten ze dicht? Hoe begrenzen de grenzen onze identiteit en wat hebben we gemeen met mensen aan de andere zijde van de grens? Politici roepen op tot het sluiten ervan en wensen een terugkeer naar de ‘veilige’ staat van weleer. De historie van Limburg en haar alsmaar veranderende grens laten echter zien dat het nog niet zo eenvoudig is.

Vijf striptekenaars maakten een uniek album met getekende reportages en verhalen over de grens met België en Duitsland. De tekenaars Marco Jeurissen, Jean Gouders, Gady Mirtenbaum, Berend Vonk en Toon Hezemans gingen op zoek naar vergeten verhalen en verborgen geschiedenissen. Het resultaat werd vastgelegd in het stripalbum Grenzenloos. Nu het boek er is lijken de inspanningen van het maakproces vergeten. Maar ook ‘the making of’ is de moeite waard om kennis van te nemen; hoe gaat een striptekenaar te werk? wat zijn zijn bronnen? wat is werd niet opgenomen in het boek? En wat is comic journalism? Al deze vragen beantwoorden de makers in hun presentatie over de totstandkoming van hun boek ‘Grenzenloos’. Een lezing in vijf hoofdstukken met humor èn diepgang. Na afloop signeren de makers niet met een krabbel, maar met een hele tekening!

Het stripalbum is verkrijgbaar tijdens lezingen en in alle boekhandels of via www.grenzenloosboek.nl
De tenaars die tekenden voor ‘Grenzenloos’:
Toon Hezemans, Jean Gouders, Berend J. Vonk, Gady Mirtenbaum, Marco Jeurissen

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

Het Limburgse schutterswezen

Een historische introductie

dinsdag 5 juni, door drs Luc Wolters
Om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.

De lezing over het Limburgse schutterswezen door historicus en schutterijdeskundige Luc Wolters vindt plaats in het kader van het bondsschuttersfeest in Simpelveld eind augustus. De vele schutterijen in de provincie vormen bij uitstek een Limburgs cultureel erfgoed. Het zijn vaak eeuwenoude verenigingen met rijke tradities en bijzondere ontwikkeling. Ook in Simpelveld, het Heuvelland en Parkstad spelen de schutterijen een belangrijke rol in het gemeenschapsleven. Het is de moeite waard daar uit oogpunt van cultuurhistorie eens in te duiken. Los daarvan is het voor de schutterijen van belang geworteld te zijn in de samenleving en zich aan te passen aan de maatschappij.

1903 - schutterij te Simpelveld1903 – schutterij te Simpelveld

De lezing draagt een historisch karakter, waarbij vragen aan bod komen als: hoe zijn schutterijen en broederschappen ontstaan? Hoe is het schutterswezen historisch gegroeid? Hoe verliep deze ontwikkeling in de steden en op het platteland en wat kunnen we daarvan lokaal herkennen? Wat waren in vroeger eeuwen de taken en bezigheden van de schutterijen? De lezing wordt rijkelijk geïllustreerd met beeldmateriaal, historisch en actueel.
Interactieve lezing
De rijke schutterstradities uiten zich heden ten dage nog in diverse activiteiten, zoals het vogelschieten, het begeleiden van de processie, patroonsdagviering of het ten grave dragen van leden. Ook wordt ingegaan op de organisatie van het schutterswezen, de bonden en de federatie, de wijze van het schieten. Uiteraard mag het schuttersfeest en de oorsprong daarvan niet ontbreken. Evenmin als de samenstelling van de schutterij, de betekenis van militaire rangen, de functies van bielemannen en marketentsters, koningsparen en keizers met hun zilveren schilden. Bovendien wordt het Limburgse schutterswezen vergeleken met de gilden elders in Nederland en de schutterijen internationaal.

Luc Wolters
Drs Luc Wolters is historicus en -o.a.- voorzitter van Heemkundevereniging de Bongard te Simpelveld.

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz
———————————————-
Het Limburgse schutterswezen
Een historische introductie

BewarenBewaren

Dialect, tweetaligheid en identiteit

dinsdag 17 april, door Prof. Dr. Leonie Cornips
Om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.

De lezing met als titel “Dialect, tweetaligheid en identiteit” is gebaseerd op het onderzoek van Leonie Cornips naar onder meer welke ideeën er in de provincie leven over het ‘Limburgs eigene’ aan de hand van taalgebruik. Daarbij wordt rekening gehouden met de meertalige lokale, regionale en Euregionale context. Dit moet weer leiden tot meer inzicht in de dynamische ontwikkelingen van de gesproken, gezongen en geschreven taal in Limburg.
Prof. Dr. Leonie Cornips
Prof. Dr. Leonie Cornips

Leidraad voor haar lezing zal zijn dat de betekenis van dialect voor iedereen wat anders is afhankelijk van waar men zich bevindt in de provincie. Ook gaat Leonie Cornips, als autoriteit op het gebied van taal en cultuur en bekend van haar tweewekelijkse columns in De Limburger, in of het opvoeden in dialect voordelig of nadelig is voor het leren van de Nederlandse woordenschat en, of er misschien nog meer voor- en/of nadelen zijn verbonden aan tweetaligheid.

Interactieve lezing
Leonie Cornips zal de lezing interactief houden. Waarbij het publiek de lezing stuurt doordat zal worden gereageerd op de interactie vanuit en met het publiek. Met humor en wetenschappelijk onderbouwd zal worden toegelicht hoe de betekenis van dialect voor iedereen anders is. Ook zal worden ingegaan wat het belang en status van het dialect in het algemeen is.

Leonie Cornips
Prof. Dr. Leonie Cornips is werkzaam als onderzoeker Taalvariatie aan het Meertens Instituut (KNAW) Amsterdam en sinds ruim 6 jaar Bijzonder Hoogleraar Taalcultuur in Limburg aan de Universiteit Maastricht.

Zij is van huis uit taalkundige, sociolinguïst en gespecialiseerd in onderzoek naar vormen van nieuw Nederlands zoals het Nederlands wordt gesproken bijvoorbeeld in Heerlen, Utrecht of Rotterdam. Verder verricht zij onderzoek naar hoe jonge kinderen het Nederlands als hun eerste en tweede taal verwerven. Tenslotte onderzoekt zij taalcultuur (vooral in Limburg): hoe mensen zich door taalgebruik met elkaar wel of niet identificeren en anderen in- of uitsluiten.

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

Lezing ‘Carnaval, een universele spiritualiteit’

Woensdag 17 januari, door René Haustermans
Om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.

De luisterlezing over carnaval komt voort uit een zoektocht van René Haustermans naar waarom wij carnaval vieren.
Carnavals outfit, illustratie bij lezing Carnaval, een universele spiritualiteit Luisterlezing.
Carnavals kostuum 

Feest of oergevoel
De luisterlezing over carnaval komt voort uit een zoektocht van René Haustermans naar waarom wij carnaval vieren. Hij gaat terug naar oude culturen, ver voor onze jaartelling en ziet daar elementen van carnaval die wij nog kennen. Is het een feest, of een oergevoel, verpakt in een ritueel? We zullen tijdens deze lezing op zoek gaan naar het wat en waarom van carnaval en proberen er een diepere betekenis aan te geven. Met andere woorden: Wat heb je aan carnaval? Deze lezing is een mix van cultuurhistorie, volkskunde met een vleugje spiritualiteit, die wordt geïllustreerd door beelden en muziek.

René Haustermans
René Haustermans is muzikant, zingt, schrijft en dirigeert. Zo is René op dit moment dirigent van de dialektgroep Angers! in Kessel en Gemengd Kerkelijk Zangkoor St. Gregorius in Sittard. Verder was hij tot mei 2011 zanger/toetsenist van de Limburgse groep Kartoesj en nog steeds zanger/gitarist van de Palemiger Spatzen.

Daarnaast is René steeds bezig met het onderzoeken van cultuurhistorische onderwerpen. Die onderwerpen variëren van muziekgeschiedenis, tradities, devoties tot personen. Deze onderzoeken resulteerden in diverse publicaties, lezingen en tentoonstellingen o.a. over de troubadours uit de regio Sittard-Geleen, het Julianakanaal, Frits Rademacher en Toon Hermans.

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

Lezing ‘Onze kasteelheren: het geslacht Von dem Bongard’

door Jack Jetten

Inleiding over het geslacht Von dem Bongard van de late Middeleeuwen tot heden, toegespitst op de takken Heijden en Wijnandsrade-Paffendorf.
Lezing door mr. Jack Jetten uit Wijnandsrade.

Dinsdag 14 november om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.

Kasteel De Bongard te Bocholtz
Kasteel ‘De Bongard’ te Bocholtz. 

In de inleiding worden hoogtepunten en dieptepunten uit de geschiedenis van het geslacht Von dem Bongard toegelicht. Door vererving en huwelijken verwierven de Von dem Bongards vele bezittingen en ambten, terwijl zij door de keizer werden verheven tot Freiherren. Eeuwenlang waren zij erfkamerheer van de hertogen van Gulik. Hun invloed was aanzienlijk, zowel door diplomatieke posten als ook door krijgsdiensten. Pas in de tweede helft van de 19e eeuw nam deze af en stierf in feite het geslacht uit door de dood van de kinderloze Ludwig von dem Bongard in 1878. Maar de titels en naam gingen over op een aangetrouwd familielid van de graven Von Walderdorf. Afstammelingen van Freiherr Pius Wilderich von dem Bongard bevinden zich thans in China, Canada en Zuid-Afrika, maar dragen nog steeds fier de adellijke naam en voeren het heraldische wapen met de keper.

Oorsprong
Het geslacht Von dem Bongard is zo oud als de riddertijd, in elk geval wordt het genoemd in de late Middeleeuwen. Het stamgebied is het Rijnland, gebieden die behoorden tot de Rijksridderschap van Munster, Kleve, Gulik, Keulen en de Nederrijn. Waar de oorsprong lag, is lange tijd troebel gebleven. Vast staat, dat uit de stam die op Huize de Bongard in Bocholtz woonde, de stam Heijden en de stam Wijnandsrade-Paffendorf is voortgekomen.

Inmiddels zijn alle kastelen uit het familiebezit in andere handen overgegaan. In Bocholtz trad Anna Margaretha van de Bongard in 1630 in het huwelijk met Hans Caspar von und zu der Leyen zu Hohengerolsegg en kwam het kasteel De Bongard, dat al sinds de 14e eeuw in het bezit van de familie was, in handen van de familie Van der Leyen. Het eens trotse Huis Heijden in Horbach dat vanaf 1337 van Von dem Bongard was, is nog slechts een ruïne. Kasteel Paffendorf is eeuwenlang Wohnsitz van de familie geweest, maar is in 1958 verkocht aan Die Rheinbraun (nu onderdeel van RWE).

Sporen in het heden
Herinneringen aan de Von dem Bongarts zijn thans nog te vinden in de parochiekerken van hun bezittingen door de vele schenkingen, die zijn gedaan. Het fraaie grafmonument van Willem von dem Bongart, die in 1637 bij Leipzig sneuvelde tijdens de Dertigjarige oorlog, bevindt zich in de kerk van Wijnandsrade, maar ook op het kerkhof in Paffendorf zijn nog grafkruisen en -stenen waaraan kleurrijke verhalen vastzitten. In de trouwzaal van Schloss Ehreshoven in Engelskirchen is de Ahnengalerie teruggevonden, een reeks statieportretten van de Von dem Bongarts.

Jack Jetten
Mr. Jack Jetten is naast raadslid in Nuth ook Vice-voorzitter van de Heemkundevereniging Vrienden van Wijnandsrade te Wijnandsrade, Redactielid Redactie Wetteneditie SJD, Voorzitter Stichting Gemeenschapshuis Wijnandsrade te Wijnandsrade en Voorzitter Stichting Pomphuuske te Bingelrade.

Voor leden van heemkundevereniging De Bongard is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

 

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

Het geluk rond nieuwe wereldburgers

Lezing door Peer Boselie i.s.m Sociaal Historisch Centrum Limburg

In het kader van de Maand van de Geschiedenis organiseert Heemkundevereniging “De Bongard” op dinsdag 10 oktober a.s. een lezing met als thema “Het geluk rond nieuwe wereldburgers”.

Dinsdag 10 oktober om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.
baby's in de oude vrouwenvroedschool
baby’s in de oude vrouwenvroedschool. foto: archief Rijckheyt

Vroedvrouwenschool
Centraal in de Maand van de Geschiedenis staat geluk centraal en in de lezing “Het geluk rond nieuwe wereldburgers” staan allerlei wetenswaardigheden centraal rond het thema ´Vroedvrouwenschool´, waar veel van onze Parkstedelingen het licht zagen. Archivaris Peer Boselie uit Sittard, mede-auteur van het nieuwe historisch boek over deze instelling, zal daarover een voordracht houden. De lezing wordt afgewisseld met een fotopresentatie over de Vroedvrouwenschool door medewerkers van het Sociaal Historisch Centrum Limburg, die het archief van deze instelling beheren. Verder zullen bekende en wellicht wat minder bekende wiegeliedjes ten gehore gebracht worden. De gevarieerde lezing is voor leden en niet-leden gratis te bezoeken.

De Bongard favicon Simpelveld

30 jarig bestaan Heemkundevereniging “De Bongard”

Voorafgaand aan de lezing is er ter gelegenheid van het lustrum van Heemkundeverenging “De Bongard” vanaf 19.00 een gezellig samenzijn onder het genot van koffie en vlaai in Café Oud-Zumpelveld (mochten niet-leden van “De Bongard” hierbij willen aanschuiven, dan kan dit voor een onkostenvergoeding van € 5,-). Vanwege de organisatie van de koffie en de vlaai vragen we u dat u zich van tevoren aanmeldt (voor 3 oktober a.s.): debongard@hotmail.com

Heemkundevereniging De Bongard Simpelveld-Bocholtz

De Duitse Orde in de Euregio Maas-Rijn

Lezing in het Duits door Guido von Büren

Dinsdag 28 maart om 20.00 uur in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.
Privileges-ceremonie-Duitse-Orde
Privilegesceremonie Duitse Orde

Duitse Orde

De Duitse Orde hoorde tot de ridderorden ten tijde van de kruistochten. In 1190 gesticht als hospitaalorde voor het verplegen van Duitstalige ridders en pelgrims in het Heilige Land, werd de orde al snel omgezet in een voor die tijd typische ridderorde. Al vroeg in de 13de eeuw werd in het gebied tussen Maas en Rijn land geschonken aan de Duitse Orde. De orde werd met name bekend door zijn spectaculaire daden in Pruisen waar deze in de late 13de en 14de eeuw een eigen staat kon vestigen. Het latere hertogdom Pruisen. Het meest zichtbare bewijs hiervan zijn de massieve bakstenen Ordensburgen in het huidige Polen.
Nadat de ordenstaat in de 16de eeuw voor de orde definitief verloren ging, werden de Duitse bezittingen in het Heilige Roomse Rijk des te belangrijker. Vanuit de balije Alden Biesen werden de nederzettingen van de Duitse Orde in het gebied tussen Maas en Rijn beheerd. Belangrijke onderhorige commanderijen van de balije Alden Biesen bevonden zich in Aken, Bonn, Keulen, Luik, Maastricht en Siersdorf.
Historische-aanblik-van-de-Duitse-Orde-commanderij-Siersdorf-1700
Historische aanblik van de Duitse Orde commanderij Siersdorf, 1700

Duitse Orde in Bocholtz

Ook voor Bocholtz en Simpelveld was de orde van belang. Zo was de hoeve St. Gilleshof in Bocholtz eeuwenlang bezit van de Duitse Orde. Hoeve Overhuizen in Bocholtz heeft eveneens een relatie met de orde. De hoeve werd door de landcommandeur van Alden Biesen aangekocht voor een bekeerlingenstichting en dit bepaalde daarmee eeuwenlang de eigendomsverhoudingen van de hoeve.
Ook al zijn vele sporen van de activiteiten van de Duitse Orde in onze omgeving inmiddels vervaagd. Er zijn toch nog enkele belangrijke aanwijzingen en getuigenissen van de 600 jarige aanwezigheid in onze omgeving te vinden. In de lezing zullen deze aanwijzingen en getuigenissen worden opgespoord en daarnaast zal de geschiedenis van de orde worden toegelicht

Guido von Büren

De uit Jülich (Duitsland) afkomstige Guido von Büren studeerde kunstgeschiedenis, geschiedenis en architectonische geschiedenis in Aken. Hij is medewerker bij het museum Zitadelle Jülich – Stadtgeschichtliches Museum Jülich en o.a. redacteur van de „Jülicher Geschichtsblätter – Jahrbuch des Jülicher Geschichtsvereins“, voorzitter van de “Fördervereins Kommende Siersdorf” en heeft zitting in de raad van bestuur van de “Wartburg-Gesellschaft zur Erforschung von Burgen und Schlössern”. Daarnaast is Guido regelmatig curator van tentoonstellingen in museum Zitadelle Jülich maar ook voor tentoonstellingen in andere musea. Tevens publiceert Guido, waarbij het zwaartepunt voor zijn onderzoek en publicaties de architectuur van de renaissance ten noorden van de Alpen en vestingbouw in de vroeg moderne tijd zijn.

Voor leden is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.

Juno, de vrouw in de Romeinse tijd

Lezing door Coen van Galen

Dinsdag 31 januari om 20.00 uur
in de zaal van Partycentrum Oud Zumpelveld aan de Irmstraat 23 te Simpelveld.
Replica Sarcofaag van Simpelveld.
Nu te zien in de oude bieb aan de Wilhelminastraat in BocholtzThermenmuseum
Heerlen

Romeinse vrouwen waren veel zelfstandiger dan gedacht

Het klassieke misverstand over de Romeinse tijd is dat alleen mannen echte burgers waren en dat vrouwen een verlengstuk van hun man of vader waren. Historicus Coen van Galen maakt korte metten met dit idee. Hoewel de samenleving van het oude Rome nogal macho en vrouwonvriendelijk was, hadden veel vrouwen in de Romeinse keizertijd meer persoonlijke vrijheid dan vrouwen in westerse landen tot in de twintigste eeuw. Tijdens zijn lezing zal Van Galen laten zien dat Romeinse vrouwen een maatschappelijke rol speelden als burgers en zelfs familiehoofd konden worden. Een radicaal ander perspectief op de machtsverhoudingen in de Romeinse samenleving dan die tot op heden onder historici gangbaar is.

Romeins beeld van Livia

De familia

De basis voor de vrouwelijke zelfstandigheid ligt in de eigenzinnige Romeinse familiestructuur, de familia. Van Galen: ‘Al het bezit en beslissingsbevoegdheden verliepen via het hoofd van de familia. Dit hoofd was het de oudste familielid in de mannelijke lijn, die namens het collectief van de familie de beslissingen nam.’ Die oudste in de mannelijke lijn kon dus ook een vrouw zijn, als zij de oudste was. Omdat ze bij hun huwelijk gewoonlijk onderdeel van de familia van de man werden, maakte dit voor veel vrouwen lange tijd geen verschil. Ze kwamen daardoor juridisch gezien in de rol van de dochter van hun man en waren aan hem ondergeschikt zo lang hij leefde.

Nieuwe huwelijksvoorwaarden

In de eerste eeuw voor christus gebeurde er echter iets opvallends: huwelijken werden steeds vaker volgens nieuwe huwelijksvoorwaarden gesloten. Hierbij bleef de vrouw onderdeel van haar vaders familia. Op het moment dat haar vader overleed, werd zij een zelfstandig familiehoofd. terwijl haar man (soms) nog onmondig was en geen eigen bezit had omdat zijn vader nog leefde. Een omkering van de genderrollen, met flinke consequenties. Vrouwen gingen steeds meer ruimte voor zichzelf opeisten. Zo ook Livia, gehuwd met Augustus en prototype van de zelfstandige vrouw. Van Galen: ‘In Livia zien we mooi de ambivalentie: ze deed zich voor als een keurige huisvrouw, maar ze speelde een centrale rol in het Romeinse rijk.’ In de lezing zal in dit kader ook de ‘Dame van Simpelveld’ (Sarcofaag van Simpelveld) aan bod komen. Mogelijk ook een vrouw die aan het hoofd van een Romeinse familia heeft gestaan!

Coen van Galen

Coen van Galen (1971) volgde, naast zijn werk, een voltijdse opleiding geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen en voltooide zijn master in 2009 summa cum laude. Sinds 2010 werkt hij als docent en promovendus aan de afdeling Geschiedenis en het Institute for Gender Studies van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Voor leden is de toegang gratis, van niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 2 euro.